Największe kwoty przeznaczane są z budżetu UE na wparcie spójności i konkurencyjności. Instrumentem polityki spójności (można się również spotkać z określeniami: polityka regionalna i polityka strukturalna; wszystkie trzy stosowane są często zamiennie, gdyż mają w istocie rzeczy wspólny cel: wyrównanie różnic gospodarczych między regionami Unii Europejskiej i poziomem życia mieszkańców) są fundusze strukturalne. Obecnie działają dwa: Europejski Fundusz Społeczny (EFS) oraz Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR). W dużym skrócie, ich zadaniem jest wspieranie restrukturyzacji i modernizacji gospodarek krajów UE. Oba wdrażane są na poziomie regionów.

 

EFS, uruchomiony w 1957 r., jest głównym narzędziem finansowym Unii Europejskiej służącym do inwestowania w tzw. kapitał ludzki, czyli po prostu w ludzi. Wspiera zatrudnienie i pomaga zdobywać lepsze wykształcenie i umiejętności. Swoim zakresem obejmuje także przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia społecznego, kształcenie ustawiczne, doskonalenie kadr gospodarki, rozwój przedsiębiorczości, zwiększanie dostępu i uczestnictwa kobiet na rynku pracy.

 

Największy fundusz – EFRR – finansuje wszystkie programy unijne, które mają na celu pomoc mniej rozwiniętym regionom: rozwój lokalny, zatrudnienie, poprawę infrastruktury oraz ochronę i poprawę stanu środowiska, ale także rozwój turystyki, inwestycje w dziedzinie kultury oraz rozwój społeczeństwa informacyjnego.

 

Ponadto działa także Fundusz Spójności, który co prawda podlega podobnym zasadom, jak fundusze strukturalne, ale wdrażany jest na poziomie państw członkowskich, a nie regionów. Pieniądze kierowane są do tych państw UE, w których DNB na jednego mieszkańca jest niższy niż 90% średniej unijnej. Jego celem jest ułatwienie integracji słabiej rozwiniętych krajów poprzez budowę sieci transportowych oraz obiektów ochrony środowiska o znaczeniu ponadregionalnym. Z tego funduszu można otrzymać dofinansowanie na duże projekty inwestycyjne. Głównymi odbiorcami pomocy są jednostki samorządu terytorialnego, tworzone przez nie związki gmin lub inne podmioty publiczne.

 

Zupełnie innym rodzajem funduszy są: Europejski Fundusz Rolny Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i Europejski Fundusz Rybacki. Po zrealizowaniu budżetu UE na lata 2000 – 2006, zostały one wyłączone z funduszy strukturalnych i są obecnie zarządzane w ramach unijnej Wspólnej Polityki Rolnej i Wspólnej Polityki Rybackiej[1].