Podstawą wszystkich działań Unii Europejskiej są traktaty[1], przyjęte dobrowolnie i demokratycznie przez wszystkie państwa członkowskie. Traktaty podpisane w przeszłości są zmieniane i aktualizowane tak, aby odzwierciedlały zmiany zachodzące w społeczeństwie. Nie będziemy tu opisywać, z czego wynika taka, a nie inna polityka UE, jako że informacje na temat historii tej gospodarczo-politycznej struktury są łatwo dostępne w internecie. Warto jednak przypomnieć, że struktura składająca się z trzech filarów o charakterze politycznym i gospodarczym została stworzona przez włączenie współpracy międzyrządowej do istniejącego już systemu i ustanowiona przez podpisany w 1992 r. Traktat o Unii Europejskiej (znany też jako Traktat z Maastricht).

 

Trzy filary Unii Europejskiej to: wspólny rynek, unia walutowa, wspólna polityka rolna i strukturalna, rozwój regionów (filar I); polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (II) oraz współpraca sądowa i policyjna w sprawach karnych, wspólne rozwiązywanie problemów imigracji, przestępczości zorganizowanej, terroryzmu i patologii społecznych (III).

 

Jak wspomniano w części poświęconej budżetowi UE, budżet podzielony jest na trzydzieści jeden obszarów polityki. W skrócie, filar I obejmuje: politykę rolną, regionalną, handlową, konkurencji, energetyczną, obywatelstwo UE, edukację, kulturę, politykę audiowizualną i media, społeczeństwo informacyjne, politykę młodzieżową, ochronę własności intelektualnej, ochronę konsumentów, politykę zdrowia, badania naukowe i innowację, ochronę środowiska, politykę społeczną, zatrudnienie i sprawy socjalne, politykę azylową, imigracyjną i wizową, bezpieczeństwo żywności. Filar II: prawa człowieka, demokrację, pomoc humanitarną, pomoc rozwojową krajom trzecim. Filar III: walkę z dyskryminacją, rasizmem i ksenofobią, narkomanią i przemytem broni, przestępczością zorganizowaną, terroryzmem, zbrodniami popełnianymi na dzieciach i z handlem żywym towarem.

 

W momencie przygotowywania tego Przewodnika Traktat Lizboński nie wszedł jeszcze w życie (1 grudnia 2009 r.). Nowy Traktat wprowadza wiele bardzo istotnych zmian w funkcjonowanie Unii Europejskiej. Jedną z nich jest np. to, że zniesiony zostanie system filarowy, choć zostaną zachowane pewne własności II i III filaru. Zmiany nie zostaną jednak wprowadzone natychmiast. Programy w obecnej postaci realizowane będą do końca perspektywy finansowej 2007 – 2013.