Źródło: Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Budżetu
 

Wciąż najwięcej pieniędzy przeznaczanych jest na politykę rolną (w tym rybactwo i rybołówstwo) oraz politykę spójności, mającą na celu podwyższenie poziomu spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej krajów członkowskich. W obecnym budżecie pieniądze na wsparcie konkurencyjności i spójności przewyższają fundusze na rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich (patrz poniższy wykres) – po raz pierwszy w historii Unii. Z budżetu finansowane są również koszty administracyjne utrzymania instytucji unijnych.

 

Jeśli interesuje Państwa, ile eurocentów z każdego wydanego z budżetu Unii euro przeznaczanych jest np. na walkę z terroryzmem, przestępczością zorganizowaną i nielegalną imigracją czy na ochronę dziedzictwa kulturowego, zdrowie publiczne i interesy konsumenckie oraz koszty funkcjonowania samej UE, zachęcam do zapoznania się z wyliczeniami Dyrekcji Generalnej ds. Budżetu[1]. Należy pamiętać, że nie we wszystkich dziedzinach państwa członkowskie działają na poziomie Unii. Dla przykładu: systemy edukacji, krajowe ubezpieczenia społeczne, systemy emerytalno-rentowe czy systemy opieki zdrowotnej finansowane są ze skarbu państwa lub kas samorządowych.
 

Główne zasady pozyskiwania, uwzględniania w budżecie i wykorzystywania funduszy UE w latach 2007 – 2013 określa rozporządzenie finansowe[2] – wspólnotowy akt prawny przyjęty przez państwa członkowskie. Szczegółowe informacje, jak to rozporządzenie stosować, zawarte są w odnoszących się do niego zasadach wykonawczych[3].

 

W stosunku do rozporządzeń finansowych z poprzednich lat, obecnie stosowane rozporządzenie (z 2006 r.) kładzie nacisk na większe uproszczenie i przejrzystość procedur oraz usprawnienie kontroli wydawania pieniędzy unijnych. Wprowadzono zapis (po raz pierwszy w historii funduszy UE), że do publicznej wiadomości podawani są beneficjenci funduszy strukturalnych, programów pomocy zewnętrznej (od 2008 r.) i dopłat rolniczych (od 2009 r.). Rozporządzenie wprowadziło także praktyczne udogodnienia w przypadku grantów i zamówień publicznych, w szczególności dla małych i średnich przedsiębiorstw, organizacji pozarządowych, szkół i uczelni, naukowców, agencji rozwojowych oraz samorządów. Jak wspomniano wyżej, każdy nowo realizowany program – z bardzo nielicznymi wyjątkami – wymaga upoważniającego aktu prawnego, czyli podstawy prawnej jako niezbędnego warunku uruchomienia środków finansowych. W podstawie prawnej określa się cele danego działania oraz jego koszt, a niejednokrotnie także limit wydatków w perspektywie wieloletniej.
 

Odpowiedzialność za wykonanie budżetu spoczywa na Komisji Europejskiej, ale dużą część zadań dzieli ona z państwami członkowskimi. Programy i działania zarządzane są przez pracowników departamentów (zwanych dyrekcjami generalnymi) odpowiedzialnych za realizację danej polityki. Około 22% programów objęte jest zarządzaniem centralnym (np. w dziedzinie badań, edukacji, zdrowia, działań skierowanych do młodzieży), natomiast ponad 76% budżetu UE zarządzane jest przez władze krajowe i regionalne w państwach członkowskich (fundusze strukturalne i dopłaty rolne). To właśnie do nich należy wyłanianie beneficjentów – podmiotów, które otrzymują finansowanie. Administracja państw członkowskich stanowi pierwszy filtr mający zapewnić odpowiednie wykorzystywanie unijnych pieniędzy. Każdego roku Komisja, jak również pozostałe instytucje UE, odpowiada przed Parlamentem Europejskim za wykorzystanie środków pozostawionych do ich dyspozycji.